Actieonderzoek: Wat is het?

Actieonderzoek voor ontwikkeling van mens en organisatie
actieonderzoek%20voor%20ontwikkeling%20van%20mens%20en%20organisatie004004.jpg actieonderzoek%20voor%20ontwikkeling%20van%20mens%20en%20organisatie004003.jpg actieonderzoek%20voor%20ontwikkeling%20van%20mens%20en%20organisatie004002.jpg
Actieonderzoek: Wat is het?
 
Actieonderzoek is een ‘gezond verstand’ benadering van persoonlijke en professionele ontwikkeling en een gestructureerde manier om vernieuwing in de eigen (organisatie)praktijk tot stand te brengen (McNiff & Whitehead, 2005). In actieonderzoek kijken mensen wat er gebeurt als ze veranderingen aanbrengen in hun eigen praktijk. Ze proberen nieuwe dingen uit en onderzoeken wat er gebeurt: “Heeft hun verbetering het gewenste effect gehad? Waarom wel of niet? Hoe kunnen ze daar achter komen? Op welke manier kan het nog beter?” Hieronder volgen enkele uitgangspunten die tijdens de uitvoering van actieonderzoek van belang zijn (vergelijk Reason & Bradbury, 2006).
 
Veranderen én begrijpen
Actieonderzoek is anders dan traditionele benaderingen van onderzoek of vernieuwing, waar theorie en praktijk worden losgekoppeld. Zo zien we dat in traditionele vormen van onderzoek vaak alleen op afstand wordt gekeken naar wat er gebeurt en dat de onderzoeker de praktijksituatie zo min mogelijk probeert te beïnvloeden. In actieonderzoek doet men het omgekeerde. De actieonderzoeker is juist vaak erg betrokken bij de praktijksituatie en probeert er zelfs bewust verandering in aan te brengen. Het verschil met veel vernieuwingsprojecten is dat het in actieonderzoek niet ophoudt na het uitproberen van een vernieuwing, maar dat er ook systematisch wordt onderzocht in hoeverre de verandering nu werkt en hoe het nog beter zou kunnen. Zo wordt er dus tegelijkertijd ook kennis en theorie ontwikkeld over de manier waarop de vernieuwing tot stand is gekomen.
In actieonderzoek werkt men vanuit de overtuiging dat je al doende leert en dat je ‘praktijk en theorie’, ‘actie en onderzoek’ of ‘veranderen en begrijpen’ niet los van elkaar kunt zien. Juist door iets actief in de praktijk te veranderen, zie je wat er gebeurt, kun je het proberen te begrijpen en kun je ervan leren. Kortom, actieonderzoek is een vorm van onderzoeksmatig innoveren in de eigen praktijk, waarbij de ontwikkeling van theorie en praktijk nauw met elkaar verbonden zijn.
 
‘Als je iets echt wilt begrijpen,probeer het dan te veranderen’ - Kurt Lewin
 
Praktijkkwesties die er écht toe doen
Het gaat bij actieonderzoek altijd over échte kwesties of problemen uit de sociale praktijk. Er worden geen fictieve kwesties onderzocht, die bijvoorbeeld alleen maar uit theorie zijn ontleend of door een opdrachtgever zijn bedacht. Het moeten kwesties zijn die er in de praktijk écht toe doen, die men belangrijk vindt en waar een oplossing voor wordt gevraagd. Actieonderzoek kan dan een daadwerkelijke bijdrage leveren aan het verbeteren van het leven en werken van de mensen in die praktijk.
 
Gezamenlijk vernieuwing laten groeien
Men streeft er in actieonderzoek naar dat de actieonderzoeker(s) en betrokkenen allemaal kunnen bijdragen aan het actieonderzoek en dat de bijdrage van iedereen serieus wordt genomen. Actieonderzoek is dus een democratisch onderzoeksproces waarin alle betrokkenen kunnen meedenken en onderzoeken. Hierbij gaat het er niet slechts om dat iedereen inspraak krijgt, maar ook dat belangrijke stappen in het proces in gelijkwaardige samenspraak tot stand komen. De vernieuwing wordt dus niet zozeer van buitenaf bedacht, maar wordt vooral bedacht en tot stand gebracht door de mensen die zelf in deze praktijk werken of leven. Hierdoor kun je tijdens actieonderzoek eigenlijk niet meer spreken van het ‘implementeren’ van een vernieuwing, maar groeit de vernieuwing op een natuurlijke manier in het samenspel van de mensen in de praktijk.
 
‘Alle poorten naar verandering bewaken we zelf en kunnen alleen van binnenuit worden geopend’ - Mary Ferguson
 
De bovenstaande punten zijn kenmerkend voor actieonderzoek. Aan deze kenmerken kun je een actieonderzoek herkennen. De vorm en uitkomsten van het actieonderzoek liggen echter veel minder vast en kunnen niet van te voren worden voorspeld; deze ontstaan eigenlijk gaandeweg het actieonderzoek en hangen af van de specifieke praktijksituatie.
 
Uit: ‘Laatvernieuwing groeien! Actieonderzoek voor ontwikkeling van mens en organisatie’, pag. 19-21
 
Bestel hier het boek inclusief dvd over Actieonderzoek
Inhoudsopgave
Actieonderzoek: 
• Wat is het?
• Hoe werkt het?
• Waar komt het vandaan?
• Begeleidingsprotocol